Tuy là một thủ tục không ảnh hưởng đến kết quả ván cờ nhưng việc ghi lại biên bản các ván cờ lại là một bước vô cùng quan trọng trong việc học cờ vua. Mỗi ván cờ, mỗi nước đi đều tác động lên thế cờ cùng với kết quả cuối cùng. Vì vậy việc ghi chép thành biên bản sẽ giúp chúng ta dễ dàng xem lại ván cờ, tìm ra nước đi sai lầm, học hỏi thế cờ hay của đối thủ và rút kinh nghiệm cho bản thân để cải thiện kỹ năng. Hơn nữa, với kỹ năng viết và đọc biên bản ván cờ cũng giúp người chơi dễ dàng tiếp cận với các sách hướng dẫn, các ván cờ hay được chia sẻ theo dạng tài liệu chữ. Hãy cùng tìm hiểu cách ghi biên bản cờ vua thông qua những thông tin sau đây nhé!
Mục Lục
1. Bàn cờ vua và kí hiệu các quân cờ
Bàn cờ vua
Bàn cờ vua có hình vuông 8×8 , gồm 64 ô đen trắng xen kẽ nhau và được đánh thứ tự chiều ngang từ a đến h, và chiều dọc từ 1-8 . Các ô là giao điểm sẽ được đặt tên theo chữ cái ( hàng ngang) – số ( hàng dọc).
Ví dụ
Ô b2: tức là ô giao điểm của hàng b, cột 2.
Các quân cờ vua
Các quân cờ Vua được kí hiệu tên viết tắt của chúng
– Đối với Tiếng Việt
V (Vua), H (Hậu), X (Xe), M (Mã), T (Tượng).
– Đối với Tiếng Anh
K-King (Vua) ; Q-queen (Hậu) ; B-bishop (Tượng); N-Knight (Mã); R-Rook (Xe)
Lưu ý: Quân Tốt không có kí hiệu.
Ví dụ: Trong bàn cờ trong hình, ta có vị trí của các quân cờ vua như sau:
Bên trắng
– Vua nằm ở ô b2 (hàng 2 cột b), được ký hiệu là: Vb2
– Tốt nằm ở ô e6 (hàng 6 cột e), ký hiệu là: e6
– Tượng nằm ở ô d5 (hàng 5 cột d), ký hiệu là: Td5
Bên đen
– Vua nằm ở ô g8 (hàng 8 cột g), ký hiệu là: Vg8
– Hậu nằm ở ô d8 (hàng 8 cột d), ký hiệu là: Hd8
– Tốt nằm ở ô d6 (hàng 6 cột d), ký hiệu là: d6
2. Cách ghi chép biên bản ván cờ vua
– Cách ghi chép nước đi cơ bản
Về cơ bản, kỳ thủ ghi chép nước đi như sau:
ký hiệu viết tắt của quân cờ (viết chữ in) + ô nó di chuyển đến (viết chữ thường).
Ví dụ: Thế cờ dưới đây được ghi như sau
1. e4 e5
2. Mf3
Trong luật chơi cờ vua cơ bản, chúng ta biết sẽ có một số nước di chuyển quân cơ bản như ăn quân, bắt quân… Cách ghi chép chi tiết như sau:
– Cách ghi chép ván cờ khi bắt quân
Nước bắt quân thường được thể hiện bằng ký tự “x” chen giữa.
Ví dụ: Trên bàn cờ ta thấy nếu tốt đen (c5) ăn quân tốt trắng (d4) ta ghi: cxd4 hoặc cd4 hoặc c:d4 (thường ghi là: cxd4 )
– Cách ghi chép ván cờ khi di chuyển quân
Trong bàn cờ trên hình, ta thấy Quân trắng có 2 quân Mã, 1 Mã nằm cột b1, Mã còn lại cột f3. Lúc này, có 1 điều khá đặc biệt là: cả 2 quân Mã đều có thể di chuyển về ô d2. Vậy cách ghi như thế nào?
Với trường hợp này:
+ Nếu mã cột b di chuyển về ô d2, ta ghi: Mbd2
+ Nếu mã cột f di chuyển về ô d2, ta ghi: Mfd2
– Cách ghi chép ván cờ khi nhập thành
Nước nhập thành gần (nhập thành cánh VUA) ta ghi: 0-0
Nước nhập thành xa (nhập thành cánh HẬU) ghi: 0-0-0
– Cách ghi phong cấp cho Tốt
Nước phong cấp được biểu diễn bằng dấu =.
Ví dụ: g8=H hay h1=M (tốt đến ô g8 thành Hậu hay tốt đi h1 thành Mã)
– Cách ghi chiếu Vua
Nước chiếu được thể hiện bằng dấu “+” ghi ở cuối nước đi. Vd: Xd1+
Nước chiếu bí thể hiện bằng dấu “#”, cũng ghi ở cuối nước đi. Vd: Mf7#
– Cách ghi kết quả ván đấu
Sau khi đấu xong ván cờ, ghi kết quả bằng các điểm số: 1 – 0 (Trắng thắng); 1/2 – 1/2 (Hòa); 0 – 1 (Đen thắng).
Ngoài ra còn 1 số cách ghi để đánh giá nước cờ
Cơ bản chỉ dành cho những người bình luận ván cờ: ví dụ trên bàn cờ: Xc7+ (xe c7 chiếu, hậu cũng chiếu) đây là 1 nước rất hay, người bình luận sẽ ghi: Xc7+!!
! nước đi hay
!! nước rất hay
+- trắng ưu thế tuyệt đối
-+ đen ưu thế tuyệt đối
? nước cờ không hay (sai lầm)
?? nước đi quá tệ
3. Mẫu biên bản
Có rất nhiều mẫu Biên bản Cờ vua mà bạn có thể tìm thấy ở trên mạng. Tuy nhiên ở các giải thi đấu chính thức luôn có biểu mẫu cố định.
4. Lời khuyên cho các kỳ thủ khi ghi biên bản cờ vua
1. Khi ghi biên bản, bạn phải ghi cho cả bên Trắng và bên Đen:
Có nhiều kỳ thủ chỉ ghi lại những nước đi của mình, để rồi cuối cùng không thể xem lại ván cờ, vì thiếu đi phần nước đi của đối thủ.
2. Thực tế khi thi đấu, chúng ta thường bị cuốn theo diễn biến ván cờ mà quên ghi lại một nước đi nào đó. Điều này cũng gây rất nhiều khó khăn khi ta muốn xem lại.
Do đó, kỳ thủ nên tập thói quen: chia từng nước đi của ván cờ thành 2 giai đoạn:
– Sau khi đối thủ vừa đi xong.
– Trước khi ta thực hiện nước đi của mình.
Sau khi đối thủ vừa đi xong, ta lập tức ghi lại nước đi. Thậm chí là không cần phải suy nghĩ. Ghi lại nước đi trước, rồi hãy bắt đầu suy nghĩ xem đối thủ đang có dự định gì.
Trước khi đi quân, hãy ghi ra biên bản nước đi dự kiến. Thậm chí ở những trận đấu có đặt đồng hồ, thói quen như này cũng rất tốt: vừa tránh quên ghi lại, vừa giúp ta có thêm cơ hội để cân nhắc về nước đi của mình. Nếu thấy nước đi dự kiến có vẻ gì đó không ổn, đừng ngại bôi xóa.
3. Nếu có thể, hãy cùng đối thủ xem lại biên bản ván cờ sau khi trận đấu kết thúc
Xem lại ván đấu cùng với đối thủ là một cách rất hay để bạn tiến bộ – nâng cao tâm lý thi đấu và hiểu thêm về những diễn biến đã xảy ra trên ván cờ. Thay vì một mình phân tích, tự hỏi tại sao đối thủ đã thực hiện nước đi này, nước đi kia, thì chúng ta có thể hỏi chính người tạo ra chúng?
Một số ký hiệu khác để đánh giá nước cờ:
Các ký hiệu này thường sẽ xuất hiện khi người ta muốn nhấn mạnh tính chất của nước đi hay bình luận về ván cờ. Trong các sách và tài liệu ghi chép lại những ván cờ nổi tiếng vẫn thường có những ký hiệu đặc biệt này. Chúng bao gồm:
! nước đi hay
!! nước rất hay
+- trắng ưu thế tuyệt đối
-+ đen ưu thế tuyệt đối
? nước cờ không hay (sai lầm)
?? nước đi quá tệ
Ví dụ:
Tb7+ nghĩa là Tượng lên ô b7 và chiếu Vua
Tb7+!! thêm hai dấu chấm than nghĩa là nước cờ được đánh giá là rất hay, và chúng ta cần xem xét xem điều gì đã khiến người viết biên bản cho rằng nó tuyệt vời đến thế.
Các ký hiệu này thu hút sự tập trung của người đọc biên bản đồng thời gợi sự tò mò, ham muốn tìm hiểu cho những người học cờ vua dựa trên những biên bản ván cờ.
Xem thêm
Hướng dẫn cách Nhập thành trong cờ vua